Facebook
Twitter
Artykuł

Budownictwo szachulcowe - powrót do tradycji

W Swołowie k. Słupska zrekonstruowano w tradycji szachulcowej 8 historycznych budynków. Na zdjęciu chałupa zagrodnika, gdzie ściany budynku wypełniono gliną. Fot. Ekoinbud W Swołowie k. Słupska zrekonstruowano w tradycji szachulcowej 8 historycznych budynków. Na zdjęciu chałupa zagrodnika, gdzie ściany budynku wypełniono gliną. Fot. Ekoinbud
Dom z piecem chlebowym w Swołowie. Kwatery szkieletu wypełniono na trzy sposoby: gliną, cegłą i przemurowaną dachówką. Fot. Ekoinbud Dom z piecem chlebowym w Swołowie. Kwatery szkieletu wypełniono na trzy sposoby: gliną, cegłą i przemurowaną dachówką. Fot. Ekoinbud

27-01-2012

Budownictwo szachulcowe charakteryzuje konstrukcja nośna budynku w postaci drewnianego szkieletu, którego kwatery wypełnia glina, odpad drzewny czy cegła. W ten sposób budowano w XVII i XIX w., wznosząc chałupy, stodoły, a nawet kościoły i dwory. Czy ta metoda jest znana i stosowana współcześnie?

 

Przed wiekami szkielet drewniany, najczęściej dębowy lub sosnowy, pełnił funkcję stabilizującą i usztywniającą. Jego głównymi elementami były belki poziome – podwaliny i oczepy, między którymi są rozpięte belki pionowe – słupy. Dla przejęcia sił poziomych były konieczne skratowania, tworzące nieodkształcalne pola trójkątne. Wolne miejsca w szkielecie wypełniano gliną, cegłą i odpadami drzewnymi. Drewno malowano najczęściej na czarno, a wypełnienie na biało, uzyskując charakterystyczną kontrastową ścianę.
W Polsce z budownictwa szachulcowego słynęło Pomorze Zachodnie.

 

Choć dziś już znamy inne sposoby wznoszenia budynków, metoda szachulcowa jest znana, zwłaszcza specjalistom od renowacji.
Głośnym ostatnio przedsięwzięciem była rekonstrukcja historycznych budynków w Swołowie k. Słupska, wsi uważanej za stolicę tzw. „Krainy w Kratę”, czyli regionu na Pomorzu, gdzie w XVIII i XIX w. dominowało budownictwo szkieletowe.
Z końcem stycznia zakończono tu odbudowę 8 obiektów, w tym chałupy zagrodnika i 7 budynków gospodarczych (takich jak: kuźnia, dom chlebowy, czy lodownia służąca dawniej do przechowywania mięsa).

- Rekonstrukcja Swołowa to wielkie wydarzenie konserwatorsko – budowlane w skali Polski, a może nawet Europy  - mówi mgr inż. Tomasz Balcerowski, prezes firmy Ekonibud Sp. z o.o. z Gdańska, która realizowała obecne przedsięwzięcie. -  Mieliśmy tu do czynienia ze wspaniałym budownictwem szachulcowym, gdzie szkieletowe ściany z drewnianych bali były wypełniane cegłami i oblepiane gliną.

 

Trzy wypełnienia kwater
Tak jak przed wiekami, kiedy w kwatery drewnianych konstrukcji budynków wstawiano dyle, które owijano powrósłami słomianymi i oblepiano gliną, również celem wiernej rekonstrukcji sięgnięto do tej tradycji.

 

- Kwatery, w zależności od przeznaczenia budynku, wypełnialiśmy na trzy sposoby: gliną, cegłą lub przemurowaną dachówką ceramiczną – mówi inż. Adam Babkiewicz,  kierownik budowy z firmy Ekoinbud. – Praca z gliną nie jest łatwą sprawą. Aby uzyskać odpowiednią proporcję wypełnienia, glinę należy najpierw „schudzić” piaskiem, by nie była za tłusta. Trzeba też odpowiednio dodać sieczkę, stanowiącą  zbrojenie rozproszone w glinie.

 

Różne stropy i dachy
Przeznaczenie budynku determinowało nie tylko wybór wypełnienia kwater w szkielecie, ale także stropów.

Część budynków, na przykład obora, ma stropy drewniane na deskach dębowych, część, tak jak lodowania, strop żelbetowy, a część, na przykład chałupa zagrodnika, stropy wypełnione gliną – dodaje A. Babkiewicz.

 

Tak samo było w przypadku dachów. Obie stodoły, kuźnia i obora mają dachy pokryte dachówką cementową. Na chałupie zagrodnika jest tzw. dachówka karpiówka ceramiczna nowa, która została historycznie odtworzona. Z kolei budynek lodowni, dom chlebowy i budynek gospodarczy z piecem chlebowym mają dachówką ceramiczną, pozyskaną z innych obiektów, a  następnie odnowioną.

 

Z 8 rekonstruowanych przez Ekoinbud budynków, tylko 3 znajdowały się na miejscu. Aż 5 wymagało przeniesienia z okolicy. Budynki było rozbierane i od podstaw stawiane w Swołowie.

 

MB

Ostatnie artykuły